Ocena ergonomiczna

OCENA ERGONOMICZNA STANOWISK PRACY

 

Oferujemy Państwu kompleksową ocenę ergonomiczną stanowisk pracy (zadań wykonywanych na stanowiskach pracy) z wykorzystaniem m. in.:

 

1.Pomiaru wydatku energetycznego:

  • metodą kalorymetrii pośredniej na podstawie pomiaru wentylacji minutowej płuc miernikiem wydatku energetycznego MWE-1.
  • metodą chronometrażowo-tabelaryczną na podstawie tablic G. Lehmanna.

2. List kontrolnych SWP (Sposobu Wykonywania Pracy).

3. Ankiet IDMS (Identyfikacji Dolegliwości Mięśniowo-Szkieletowych).

4. Oceny ryzyka zawodowego związanego z obciążeniem układu mięśniowo-szkieletowego metodą REBA (z ang. Rapid Entire Body Assessment).

5. Oceny ryzyka zawodowego związanego z obciążeniem układu mięśniowo-szkieletowego metodą RULA (z ang. Rapid Upper Limb Assessment).

6. Oceny ryzyka zawodowego związanego z obciążeniem układu mięśniowo-szkieletowego metodą KIM (z ang. Key Item Method).

7. Oceny ryzyka zawodowego związanego z obciążeniem układu mięśniowo-szkieletowego metodą MAC (z ang. Manual Handling Assessment Charts).

1

 

Pomiar wydatku energetycznego przy użyciu posiadającego świadectwo kalibracji CIOP miernika MWE-1

 2

 

  • Pomiar wydatku energetycznego, dokonany miernikiem MWE-1, oparty jest zależności liniowej i wysokim współczynniku korelacji pomiędzy wielkością wentylacji płuc, pobieraniem tlenu i wydatkiem energetycznym.
  • Miernik wydatku energetycznego MWE jest przenośnym, lekkim, o małych wymiarach aparatem umożliwiającym dokonanie pomiaru wydatkowanej energii
    w czasie wykonywania pracy fizycznej dynamicznej na stanowisku roboczym.
    To znaczy w sytuacji, w której utrudnione jest bezpośrednie określanie ilości pobieranego tlenu i wydalanego dwutlenku węgla.

Za pomocą miernika MWE dokonuje się pomiaru wentylacji minutowej płuc podczas wykonywania wysiłku. W tym celu zakłada się na twarz dokładnie dopasowaną półmaskę z wmontowanym przepływomierzem turbinowym połączonym z miernikiem. Wdech osoby badanej powoduje uruchomienie turbiny. Obroty turbiny są zliczane i dają wartość przepływu powietrza. Zmierzona wartość przepływu przeliczana jest na objętość gazu w warunkach STPD.

Miernik automatycznie wprowadza niezbędne dla takiego przeliczenia dane dotyczące temperatury otoczenia oraz współczynnik dla ciśnienia atmosferycznego uśrednionego na obszar Polski.

Wprowadzenie za pomocą klawiatury miernika danych dotyczących masy ciała, wzrostu, wieku oraz płci osoby badanej i wykonanie pomiaru umożliwia automatyczne wyliczenie przez miernik MWE wartości wydatku energetycznego netto, tj. ilości energii wydatkowanej przez badaną osobę w pracy oraz wydatku energetycznego brutto z uwzględnieniem podstawowej przemiany materii.

 

 

Pomiar wydatku energetycznego metodą G. Lehmanna

 

  • Jest to metoda szacunkowa wykorzystująca dane kosztu energetycznego poszczególnych pozycji i czynności oraz czasu ich trwania w ciągu dnia pracy. Opiera się na wynikach badań wskazujących, że wykonywanie tych samych czynności roboczych przez różne osoby wymaga takiego samego wydatku energetycznego.
  • Metoda ta nie jest uciążliwa dla osób badanych i nie zakłóca przebiegu pracy
    w porównaniu z metodami opartymi na badaniu zmian parametrów fizjologicznych zachodzących w organizmie ludzkim podczas pracy. Zaletą tej metody jest dokonanie oceny bez wpływu na przebieg czynności pracownika. Błąd w ocenie, jeśli jest ona dokonywana przez osoby z doświadczeniem, jest niewielki i możliwy do zaakceptowania w badaniach o charakterze praktycznym.

 

W metodzie G. Lehmanna przyjmuje się odpowiednie tabelaryczne wskaźniki
w zależności od:

  • Pozycji ciała pracownika (Tabela nr 1).
  • Rodzaju pracy pracownika (Tabela nr 2).
  • Do oceny wydatku energetycznego niezbędna jest rejestracja przebiegu i czasu przyjmowania pozycji i wykonywanych czynności w ciągu całej zmiany roboczej.
    Po przemnożeniu wartości energetycznych poszczególnych pozycji ciała i rodzaju pracy przez czas ich trwania, a następnie zsumowaniu uzyskamy wydatek energetyczny danej pracy (Tabela nr 3).

 

Tabela nr 1. Wydatek energetyczny w zależności od pozycji ciała (wg G. Lehmanna).

 

tab1

 

 

Tabela nr 2. Wydatek energetyczny w zależności od rodzaju pracy (wg G.Lehmanna)

 

 

tab2

 

 

Tabela nr 3. Klasyfikacja ciężkości pracy na podstawie efektywnego wydatku energetycznego w ciągu jednej zmiany roboczej

 


tab3

 

OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO METODĄ REBA 

(z ang. Rapid Entire Body Assessment)

 

 

REBA jest szybką metodą ergonomicznej oceny stanowisk pracy, na których pracownicy skarżą się na dolegliwości ze strony układu mięśniowo-szkieletowego. Uwzględnia obciążenie całego układu mięśniowo-szkieletowego związane zarówno
z użyciem siły dla potrzeb wykonania określonego zadania, jak i koniecznością utrzymania niezbędnej pozycji ciała.

 

Wiarygodność metody REBA przetestowana została na wielu grupach pracowników wykonujących pracę wymagającą wysiłku fizycznego i wykonywaną często
w wymuszonych, niefizjologicznych pozycjach ciała. W zależności od potrzeb można wykonać tylko ocenę czynności związanych z największym obciążeniem układu ruchu (np. podnoszenie ciężkich przedmiotów i/lub przyjmowanie wyraźnie niekorzystnych pozycji ciała) – dzięki temu uzyskuje się informację o ryzyku zawodowym
i konieczności wprowadzenia interwencji ergonomicznej. Zastosowanie tej metody
po ewentualnym wdrożeniu interwencji pozwala na oszacowanie skuteczności wprowadzonych rozwiązań. Możliwe jest także wykonanie serii obserwacji
(np. fotografii) czynności na stanowisku pracy (metoda obserwacji migawkowych)
i dokonanie oceny średniego obciążenia układu ruchu w określonym czasie.

Ważną zaletą metody REBA jest łatwość w stosowaniu i szybkość uzyskiwania wiarygodnych wyników. Wynik końcowy uzyskiwany przy jej pomocy określa wielkość ryzyka wystąpienia dolegliwości ze strony układu mięśniowo-szkieletowego, a także zakres interwencji ergonomicznych niezbędnych do zmniejszenia tego ryzyka.
W sumie REBA stanowi doskonałe uzupełnienie innych, bardziej złożonych, ergonomicznych metod oceny stanowisk pracy zwłaszcza na pierwszym, wstępnym etapie oceny. Jej zalety przyczyniły się do jej spopularyzowania nie tylko wśród pracowników nauki, ale również wśród pracowników służb bhp. Sytuacja taka spowodowała potrzebę przygotowania specjalnego arkusza oceny ułatwiającego wykonanie szybkiej oceny bezpośrednio na stanowisku pracy. Taka właśnie wersja metody opracowana została w 2003 r. przez A. Hedge’a i wykorzystano ją
do opracowania wersji skomputeryzowanej będącej jednym z celów niniejszego zadania – prostej postaci użytecznej podczas badań terenowych.

 

W praktyce dużym ułatwieniem stosowania metody REBA podczas oceny w terenie jest Karta oceny przy użyciu metody REBA. Karta drukowana jest dwustronnie – pierwsza strona ułatwia określenie liczby punktów odpowiadających pozycjom elementów układu ruchu, druga natomiast prowadzi „krok po kroku” przez kolejne etapy obliczeń. Wypełniona karta oceny może, wraz ze zdjęciem lub schematem pozycji ciała, stanowić dokumentację przeprowadzonego badania. Może być także wykorzystana do przeprowadzenia symulacji wyników usprawnienia stanowiska pracy – jej użycie wskazuje, które z ocenianych elementów (pozycja ciała, siła, jakość uchwytów itp.) najbardziej wpływają na wynik końcowy.

Schemat postępowania podczas stosowania metody REBA

3

 

W pierwszym etapie oceniana zostaje (przy użyciu rysunków wzorcowych przedstawionych poniżej) pozycja tułowia, szyi i kończyn dolnych.

 

 

Obciążenie tułowia

4

 

Analiza obciążenia wynikającego z obciążenia pozycji tułowia
Pozycja Punkty
Wyprostowana 1
Pochylenie do przodu 0o ÷ 20o 2
Odchylenie do tyłu 0o ÷ 20o 2
Pochylenie do przodu 20o ÷ 60o 3
Odchylenie do tyłu > 20o 4
Pochylenie do przodu > 60o 4
Dodatkowo +1 jeśli tułów jest skręcony lub pochylony na boki

 

 

Obciążenie szyi

 

5

 

 

Analiza obciążenia wynikającego z pozycji głowy
Pozycja Punkty
Pochylenie do przodu 0o ÷ 20o 1
Odchylenie do tyłu 0o ÷ 20o 1
Pochylenie do przodu > 20o >2
Odchylenie do tyłu > 20o 2
Dodatkowo +1 jeśli szyja jest skręcona lub pochylona na boki

 

 

Obciążenie kończyn dolnych

6

 

Pozycja Punkty
Podnoszenie z równomiernym rozłożeniem ciężaru, chodzenie, siedzenie 1
Podnoszenie z jednostronnym rozłożeniem ciężaru pozycja niestabilna 2
Dodatkowo +1 jeśli kolana są zgięte pod kątem 30o-60o Dodatkowo +2 jeżeli kolana są zgięte pod kątem > 60o (nie dotyczy siedzenia)

 

 

Następnie wartości dla ocenionych elementów układu ruchu podstawiane są
do Tablicy REBA w celu uzyskania dla nich wartości sumarycznej:

 

tab4

 

Do wartości tej dodawana jest odpowiednia (zgodnie z tabelą zamieszczoną poniżej) liczba punktów charakteryzujących obciążenie lub siłę zewnętrzną działające na pracownika otrzymując w efekcie Wynik A.

 

Wskaźnik obciążenia lub siły zewnętrznej działającej na pracownika
Obciążenie / Siła
0 1 2 +1
< 5 kg. 5 – 10 kg. > 10 kg. Obciążenie gwałtowne, szybkonarastające

 

Wskaźnik obciążenia ramion

7

Pozycja Punkty
Uniesienie do przodu lub do tyłu 0o – 20o 1
Uniesienie do tyłu > 20o Uniesienie do przodu 20o – 45o 2
Uniesienie do przodu 45o – 90o 3
Pochylenie do przodu > 90o 4
Dodatkowo +1 jeśli ramię jest odwiedzione lub skręcone Dodatkowo +1 jeżli bark jest podniesiony Dodatkowo -1 jeśli ramię jest opuszczone lub podparte

 

Obciążenie przedramion

8

 

Pozycja Punkty
Uniesienie do przodu 60o ÷ 100o 1
Uniesienie do przodu < 60o 2
Uniesienie do przodu > 100o 2

 

Obciążenie nadgarstków

9

 

Pozycja Punkty
Odchylenie do góry 0o – 15o 1
Odchylenie do dołu 0o – 15o 1
Odchylenie do góry > 15o 2
Odchylenie do dołu > 15o 2
Dodatkowo +1 jeśli nadgarstki są odchylone na boki lub skręcone

 

 

Korzystając z poniższej tabeli uzyskujemy wartość sumaryczną dla kończyn górnych, a po dodaniu punktów charakteryzujących jakość uchwytów z tabeli opublikowanej na dole strony, otrzymujemy Wynik B

 

tab5

Uchwyty
0 – bardzo dobre 1- dobre 2 – wystarczające 3 – nieakceptowalne
Dobrze dopasowane uchwyty z elementem umożliwiającym wygodny chwyt Chwyt rękoma akceptowalny, ale nie idealny lub wygodne trzymanie przy wykorzystaniu innych części ciała Chwyt rękoma niewygodny lub niemożliwy Brak uchwytów, chwyt nie zapewniający bezpieczeństwa. Trzymanie nie jest możliwe nawet przy użyciu innych części ciała

 

 

 

W rezultacie podstawienia wartości A i B do poniższej tablicy otrzymuje się Wynik C który, po zwiększeniu o liczbę punktów charakteryzujących aktywność pracownika podczas wykonywania ocenianego zadania (tabela Aktywność) pozwala na uzyskanie końcowej wartości REBA.

 

Wynik B
Wynik A 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
1 1 1 1 2 3 3 4 5 6 7 7
2 1 2 2 3 4 4 5 6 6 7 7
3 2 3 3 3 4 5 6 7 7 8 8
4 3 4 4 4 5 6 7 8 8 9 9
5 4 4 4 5 6 7 8 8 9 9 9
6 6 6 6 7 8 8 9 9 10 10 10
7 7 7 7 8 9 9 9 10 10 11 11
8 8 8 8 9 10 10 10 10 10 11 11
9 9 9 9 10 10 10 11 11 12 12 12
10 10 10 11 11 11 11 11 12 12 12 12
11 11 11 11 11 12 12 12 12 12 12 12
12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12

 

 

Tabela charakteryzująca aktywność pracownika
Aktywność
+1 +1 +1
Jeżeli co najmniej jedna z części ciała pozostaje w warunkach statycznych dłużej niż1 min. Jeżeli powtarzanie niewielkiego zakresu czynności zachodzi częściej niż 4 razy na min (oprócz chodzenia) Jeżeli wykonywanie czynności powoduje nagłe duże zmiany pozycji ciała lub czynność wykonywana jest na niestabilnej podstawie

 

Porównanie uzyskanego wyniku całkowitego REBA z wartościami zamieszczonymi
w tej tablicy pozwala na ocenę ryzyka powstania dolegliwości ze strony układu ruchu jak również ocenę konieczności zastosowania interwencji ergonomicznej w celu zmniejszenia poziomu ryzyka.

 

Tabela charakteryzująca konieczne działanie ze względu na wynik REBA
Poziom działania Wynik REBA Ryzyko Działanie
0 1 Niewielkie Nie jest potrzebne
1 2-3 Małe Może być potrzebne
2 4-7 Średnie Potrzebne
3 8-10 Wysokie Konieczne wkrótce
4 11-15 Bardzo wysokie Niezbędne natychmiast

 

 

OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO METODĄ RULA

(z ang. Rapid Upper Limb Assessment)

 

Ocena uwzględnia obciążenie całego układu mięśniowo-szkieletowego związane zarówno z użyciem siły dla potrzeb wykonania określonego zadania, jak
i koniecznością utrzymania niezbędnej (często wymuszonej konstrukcją stanowiska) pozycji ciała (obciążenie posturalne). Ukierunkowana jest jednak szczególnie
na obciążenie szyi, tułowia i kończyn górnych; sprawdza się doskonale w przypadku pracy wykonywanej w pozycji siedzącej (np. przy komputerze). Wiarygodność metody RULA przetestowana została m.in. na wielu grupach użytkowników komputerów oraz szwaczek wykonujących pracę niewymagającą dużego wysiłku fizycznego,
ale wykonywaną często w wymuszonych, niefizjologicznych pozycjach ciała.
Ważną zaletą metody RULA jest łatwość w stosowaniu i szybkość uzyskiwania wiarygodnych wyników. Wynik końcowy uzyskiwany przy pomocy metody RULA określa wielkość ryzyka wystąpienia dolegliwości ze strony układu mięśniowo-szkieletowego, a także zakres interwencji ergonomicznych niezbędnych do zmniejszenia tego ryzyka. W sumie RULA stanowi doskonałe uzupełnienie innych, bardziej złożonych ergonomicznych metod oceny stanowisk pracy (zwłaszcza takich, które związane są z dużym obciążeniem kończyn górnych) na pierwszym, wstępnym etapie oceny. Zalety metody RULA przyczyniły się do jej spopularyzowania wśród pracowników służb bezpieczeństwa i higieny pracy.

 

 

Schemat postępowania podczas stosowania metody RULA

10

W pierwszym etapie oceniana zostaje (przy użyciu rysunków wzorcowych przedstawionych poniżej) pozycja kończyn górnych.

 

Obciążenie ramion

11

Obciążenie przedramion

12

 

Obciążenie nadgarstków

13

 

Dodatkowo podczas oceny obciążenia nadgarstków uwzględnia się ich skręcenie: jeśli występuje – dodaje się +1 pkt, jeśli skręcenie jest bliskie maksymalnemu – dodaje się +2 pkt.

Następnie wartości dla ocenionych elementów układu ruchu podstawiane są do Tablicy RULA w celu uzyskania dla nich wartości sumarycznej – Wyniku A.

 

Wskaźnik oceny łącznego obciążenia kończyny górnej przyjmowaną pozycją
Ramię Przedramię Nadgarstek
1 2 3 4
Skręcenie nadgarstka Skręcenie nadgarstka Skręcenie nadgarstka Skręcenie nadgarstka
1 2 1 2 1 2 1 2
1 1 1 2 2 2 2 3 3 3
2 2 2 2 2 3 3 3 3
3 3 3 3 3 3 3 4 4
2 1 2 3 3 3 3 4 4 4
2 3 3 3 3 3 4 4 4
3 3 4 4 4 4 4 5 5
3 1 3 3 4 4 4 4 5 5
2 3 4 4 4 4 4 5 5
3 4 4 4 4 4 5 5 5
4 1 4 4 4 4 4 5 5 5
2 4 4 4 4 4 5 5 5
3 4 4 4 5 5 5 6 6
5 1 5 5 5 5 5 6 6 7
2 5 6 6 6 6 6 7 7
3 6 6 6 7 7 7 7 8
6 1 7 7 7 7 7 8 8 9
2 8 8 8 8 8 9 9 9
3 9 9 9 9 9 9 9 9

 

 

Do wartości tej dodawane są odpowiednie liczby punktów charakteryzujących użycie mięśni oraz obciążenie lub siłę zewnętrzną działające na pracownika otrzymując
w efekcie Sumę A.

 

Użycie mięśni RULA
wysiłek głównie statyczny (dłużej niż 1 min) + 1 pkt
czynność wykonywana jest 4 razy na min lub częściej + 1 pkt

 

 

Obciążenie lub siła zewnętrzna RULA
jeśli brak obciążenia lub mniej niż 2 kg (przerywane obciążenie) + 0 pkt
jeśli obciążenie wynosi 2-10 kg (przerywane obciążenie) + 1 pkt
jeśli obciążenie wynosi 2-10 kg (obciążenie statyczne lub powtarzalne) + 2 pkt
jeśli obciążenie wynosi > 10 kg (obciążenie statyczne lub powtarzalne) + 3 pkt

 

Podobną procedurę stosuje się do pozostałych elementów układu ruchu tj. tułowia, szyi i kończyn dolnych.

 

Wskaźniki obciążenia tułowia

14

  • 1 – Gdy tułów jest prawidłowo podparty podczas siedzenia
  • 2 – Gdy nie
  • Dodaj 1 jeżeli tułów jest skręcony
  • Dodaj 1 jeżeli tułów jest pochylony na bok

 

Wskaźniki obciążenia szyi

15

  • Dodaj 1 jeżeli szyja jest skręcona
  • Dodaj 1 jeżeli szyja jest pochylona na bok

 

Ocena obciążenia kończyn dolnych

 

Analiza obciążenia głowy
jeśli kończyny dolne wspierają się na podłożu albo pozycja jest zrównoważona + 1 pkt
jeśli kończyny dolne nie wspierają się na podłożu albo pozycja nie jest zrównoważona + 2 pkt

 

Korzystając z poniższej tabeli uzyskujemy wartość sumaryczną dla kończyn górnych otrzymuje się Wynik B

 

Wskaźnik oceny łącznego obciążenia głowy, szyi, tułowia i kończyn dolnych
Suma dla pozycji szyi Suma dla pozycji tułowia
1 2 3 4 5 6
Nogi Nogi Nogi Nogi Nogi Nogi
1 2 1 2 1 2 1 2 1 2 1 2
1 1 3 2 3 3 4 5 5 6 6 7 7
2 2 3 2 3 4 5 5 5 6 7 7 7
3 3 3 3 4 4 5 5 6 6 7 7 7
4 5 5 5 6 6 7 7 7 7 7 8 8
5 7 7 7 7 7 8 8 8 8 8 8 8
6 8 8 8 8 8 8 8 9 9 9 9 9

 

Do wartości tej dodawane są odpowiednie liczby punktów charakteryzujących użycie mięśni oraz obciążenie lub siłę zewnętrzną (tabele na poprzedniej stronie) działające na pracownika dając w efekcie Sumę B.

 

W rezultacie podstawienia Sumy A i sumy B do Tablicy C otrzymuje się Wynik Końcowy RULA.

 

Wskaźnik oceny całkowitego obciążenia ciała pozycją, używaną siłą
i dynamiką ruchów.
Suma B (szyja, tułów, nogi)
1 2 3 4 5 6 >6
Suma A (kończyny górne) 1 1 2 3 3 4 5 5
2 2 2 3 4 4 5 5
3 3 3 3 4 4 5 6
4 3 3 3 4 5 6 6
5 4 4 4 5 6 7 7
6 4 4 5 6 6 7 7
7 5 5 6 6 7 7 7
>7 5 5 6 7 7 7 7

 

Porównanie uzyskanego wyniku całkowitego RULA z wartościami zamieszczonymi
w poniższej tabeli pozwala na ocenę ryzyka powstania dolegliwości ze strony układu ruchu jak również ocenę konieczności zastosowania interwencji ergonomicznej w celu zmniejszenia poziomu ryzyka.

 

Określenie poziomu działania
Poziom działania Suma końcowa Ryzyko Działanie
1 1-2 Małe Pozycja akceptowalna
2 3-4 Średnie Konieczne jest przeprowadzenie dokładniejszych badań, zmiany mogą być konieczne
3 5-6 Wysokie Konieczne jest szybkie przeprowadzenie dokładniejszych badań i wprowadzenie zmian
4 7 Bardzo wysokie Konieczne są natychmiastowe szczegółowe badania i zmiany

 

 

OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO METODĄ KIM

(z ang. Key Item Method)

 

I. OCENA ZADAŃ ZWIĄZANYCH Z PRZEMIESZCZANIEM RĘCZNYM W OPARCIU O WSKAŹNIKI KLUCZOWE
   
1. Krok: Ustalenie punktów klasyfikacji czasu (należy wybrać tylko jedną kolumnę)
 
Czynności związane

z podnoszeniem / przemieszczaniem
 (< 5 s)©ARKADIA

Trzymanie

(> 5  s)

Przenoszenie (> 5 m)
Liczba operacji
w ciągu dnia roboczego
Punkty klasyfikacji czasu Łączny czas trwania
w ciągu dnia roboczego
Punkty klasyfikacji czasu Całkowity dystans

w ciągu dnia roboczego

Punkty klasyfikacji czasu
< 10 1   < 5 min. 1   < 300 m 1  
10 do < 40 2   5 do 15 min. 2   300 m do < 1 km 2  
40 do < 200 4   15 min. do < 1 godz. 4   1 km do < 4 km 4  
200 do < 500 6   1 godz. do < 2 godz. 6   4 km do < 8 km 6  
500 do < 1000 8   2 godz. do < 4 godz. 8   8 km do < 16 km 8  
≥ 1000 10    ≥ 4 godz. 10   ≥ 16 km 10  
 

Przykłady: ● przenoszenie, wykładanie
i układanie towarów handlowych

 

Przykłady: ● trzymanie towarów handlowych

 

Przykłady: ● przenoszenie mebli, regałów, drabin

 

 

 

2. Krok: Ustalenie punktów klasyfikacji obciążenia, postawy i warunków pracy
 
Obciążenie efektywne1)
dla mężczyzn
Punkty klasyfikacji obciążenia Obciążenie efektywne1)
dla kobiet
Punkty klasyfikacji obciążenia
< 10 kg 1   < 5 kg 1  
10 kg do < 20 kg 2   5 kg do < 10 kg 2  
20 kg do < 30 kg 4   10 kg do < 15 kg 4  
30 kg do < 40 kg 7   15 kg do < 25 kg 7  
≥ 40 kg 25   ≥ 25 kg 25  

 

1) „Obciążenie efektywne” oznacza w tym kontekście rzeczywistą siłę działania niezbędną do przesunięcia ciężaru. Ta siła działania nie w każdej sytuacji odpowiada masie obciążenia: przy przechylaniu pudła kartonowego na pracownika oddziałuje jedynie 50% masy obciążenia, a przy korzystaniu z wózka – jedynie 10 %.

 

Typowa postawa,

pozycja ładunku2)

Postawa, pozycja ładunku Punkty klasyfikacji postawy

 

 3
  •   Górna część ciała wyprostowana, nieskręcona
  •   Przy podnoszeniu, trzymaniu, przenoszeniu
    i opuszczaniu ładunek znajduje się bardzo blisko ciała
1  
 4
  •   Lekkie pochylenie do przodu lub skręcenie tułowia
  •   Przy podnoszeniu, trzymaniu, przenoszeniu i opuszczaniu ładunek znajduje się w niewielkim lub średnim oddaleniu od ciała
2  
 5
  •   Postawa nisko pochylona lub mocno pochylona do przodu
  •   Lekkie pochylenie do przodu
    z jednoczesnym skręceniem tułowia
  •   Ładunek z dala od ciała lub ponad wysokością barków
4  
 6
  •   Mocne pochylenie do przodu
    z jednoczesnym skręceniem tułowia
  •  Ładunek z dala od ciała
  •   Ograniczona stabilność pozycji ciała podczas stania
  •   Kucanie lub klęczenie
10  

 

2) Aby określić punkty klasyfikacji postawy, należy wziąć pod uwagę typową postawę podczas ręcznego przemieszczania.
Jeśli np. przy pracy z obciążeniem osoby przyjmują różne postawy, to należy wziąć wartość średnią, a nie sporadycznie wartości ekstremalne.

 

Warunki pracy Punkty klasyfikacji warunków pracy
Dobre warunki ergonomiczne, np. wystarczająca przestrzeń, brak przeszkód fizycznych w przestrzeni roboczej, równa i solidna podłoga, wystarczające oświetlenie, dobre warunki uchwytu 0  
Ograniczona przestrzeń ruchu i niekorzystne warunki ergonomiczne

(np.: przestrzeń ruchu ograniczona przez zbyt małą lub zbyt dużą wysokość lub przez powierzchnię roboczą mniejszą niż 1,5 m2 lub 2: ograniczona stabilność postawy
ze względu na nierówną podłogę lub miękki grunt)

1  
Mocno ograniczona przestrzeń ruchu i/lub niestabilność środka ciężkości ładunku
(np. transport pacjentów
2  

 

3. Krok: OCENA
 
Punkty klasyfikacji odpowiednie dla bieżącej czynności należy wprowadzić do tabeli i przeliczyć
 
  Punkty klasyfikacji obciążenia  
+ Punkty klasyfikacji postawy    
+ Punkty klasyfikacji warunków pracy    
= Suma   X Punkty klasyfikacji czasu   = Wynik oceny ryzyka  

 

Na podstawie obliczonej punktacji oraz tabeli poniżej można wykonać przybliżoną ocenę3).

Zakres ryzyka Wynik oceny ryzyka Oznaczenie kategorii ryzyka Opis
1   7 < 10 ryzyko bardzo małe (dopuszczalne) Sytuacja małego obciążenia, przeciążenie fizyczne jest mało prawdopodobne.
2   10 do < 25 ryzyko małe (dopuszczalne) Sytuacja zwiększonego obciążenia, u mniej odpornych osób może wystąpić przeciążenie fizyczne4). Dla tej grupy pomocne jest ponowne zaprojektowanie miejsca pracy.
3   25 do < 50 ryzyko średnie (dopuszczalne) Sytuacja mocno zwiększonego obciążenia, przeciążenie fizyczne może wystąpić także u osób o przeciętnej odporności. Zaleca się ponowne zaprojektowanie miejsca pracy.
4   ≥ 50 ryzyko duże (niedopuszczalne) Sytuacja dużego obciążenia, przeciążenie fizyczne jest prawdopodobne. Konieczne jest ponowne zaprojektowanie miejsca pracy5).
3)   Zasadniczo należy założyć, że w miarę wzrostu liczby punktów wzrasta ryzyko przeciążenia układu mięśniowo-szkieletowego. Granice pomiędzy zakresami ryzyka są płynne z powodu indywidualnych technik pracy i różnych warunków wykonywania zadań. Dlatego też klasyfikacja ta może być traktowana jedynie jako orientacyjna. Dokładniejsze analizy wymagają specjalistycznej wiedzy z zakresu ergonomii.©ARKADIA
     
4)   Mniej odporne osoby to w tym kontekście osoby w wieku powyżej 40 lat lub poniżej 21 lat, osoby od niedawna wykonujące daną pracę lub osoby chore.
     
5)   Wymagania projektowe można wyznaczyć w odniesieniu do liczby punktów z tabeli. Można uniknąć zbyt wysokiego stresu zmniejszając wagę, poprawiając warunki wykonywania pracy lub skracając czas obciążenia.

 

Sprawdzenie miejsca pracy jest konieczne z innych przyczyn: 16
 

 

 

II. OCENA CIĄGNIĘCIA I PCHANIA W OPARCIU
O WSKAŹNIKI KLUCZOWE
   
1. Krok: Ustalenie punktów klasyfikacji czasu (należy wybrać tylko jedną kolumnę)
 
Ciągnięcie i pchnie na krótkich dystansach

lub z częstymi postojami
(pojedynczy dystans do 5 metrów)

Ciągnięcie i pchanie na dłuższych dystansach

(pojedynczy dystans powyżej 5 metrów)

Liczba operacji w ciągu dnia roboczego Punkty klasyfikacji czasu Łączny dystans w ciągu dnia roboczego Punkty klasyfikacji czasu
< 10 1   < 300 m 1  
10 do < 40 2   300 m do < 1 km 2  
40 do < 200 4   1 km do < 4 km 4  
200 do < 500 6   4 km do < 8 km 6  
500 do < 1000 8   8 km do < 16 km 8  
≥ 1000 10   ≥ 16 km 10  
Przykłady: obsługa manipulatorów, ustawianie parametrów maszyn, roznoszenie posiłków w szpitalu Przykłady: zbieranie śmieci, transport (na rolkach) mebli w budynkach, rozładunek i przeładunek kontenerów

 

 

2. Krok: Ustalenie punktów klasyfikacji masy, dokładności ustawienia, prędkości,
postawy i warunków pracy
 
Przemieszczana masa

(waga ładunku)

 

toczenie

 

 

Wózek przemysłowy, środek pomocniczy
Brak;

ładunek jest toczony

8

Taczka

9

Wózek, rolki, wózki z kółkami skrętnymi

10

Wagony, wózki ręczne, platformy jezdne, wózki ze stałymi kółkami

11

Manipulatory, wciągarki linowe

12

< 50 kg 0.5   0.5   0.5   0.5   0.5  
50 kg do < 100 kg 1   1   1   1   1  
100 kg do < 200 kg 1.5   2   2   1.5   2  
200 kg do < 300 kg 2   4   3   2   4  
300 kg do < 400 kg 3       4   3      
400 kg do < 600 kg 4       5   4      
600 kg do < 1000 kg 5           5      
≥ 1000 kg                    
           
 

przesuwanie

 

 13 Komórki zaznaczone na czerwono:

Wartości krytyczne ze względu na to, że kontrola nad ruchem wózka przemysłowego/ładunku zależy w dużej mierze od umiejętności i od siły fizycznej.

 

Komórki bez liczby zaznaczone na biało:

Zasadniczo należy unikać takich obciążeń, ponieważ konieczna siła działania może łatwo przekroczyć maksymalną możliwą siłę fizyczną

< 10 kg 1  
10 kg do < 25 kg 2  
25 kg do < 50 kg 4  
> 50 kg    

 

 

 

 

Zasadniczo przy ciągnięciu i pchaniu cały system mięśniowo-szkieletowy poddawany jest obciążeniu, ale szczególnie dotyczy to rąk, ramion i barków. W zależności od szczególnych zastosować i postaw wymagających użycia siły, możliwe jest także, że poważnym  obciążeniem będzie poddawany lędźwiowy  odcinek kręgosłupa oraz stawy biodrowe i kolanowe. Ponieważ siły fizyczne są znacznie niższe i bardziej zróżnicowane niż przy podnoszeniu i przenoszeniu, to trudno jest zweryfikować chroniczne  uszkodzenia spowodowane przeciążeniem. Dla ciągnięcia i pchania charakterystyczne jest to, że ryzyko dla systemu mięśniowo-szkieletowego, jakie niosą nagłe przeciążenia jest wynikiem uderzeń, poślizgów lub nieoczekiwanych dużych sił przy zmianie kierunku lub przy zatrzymywaniu się.   Dokładność ustawienia Prędkość ruchu
niska (< 0,8 m/s) wysoka (0,8 do 1,3 m/s)
Niska

– nie ma ograniczeń w zakresie odległości przemieszczania

– ładunek może toczyć się lub jechać do ogranicznika

1   2  
Wysoka

– ładunek musi być dokładnie ustawiany i zatrzymywany

– należy dokładnie przestrzegać odległości przemieszczania

– częste zmiany kierunku

2   4  
  Uwaga: średnia prędkość marszu to ok. 1 m/s
  Postawa1)
   14 Tułów wyprostowany, nieskręcony 1  
Tułów lekko pochylony do przodu lub lekko skręcony (ciągnięcie jedną stroną) 2  
Ciało nisko pochylone w kierunku ruchu

Kucanie, klęczenie, zgięcie

4  
Połączenie pochylenia i skręcenia 8  
  1) Należy wziąć pod uwagę typową postawę. Należy zignorować większe pochylenie ciała możliwe przy rozpoczynaniu czynności, hamowaniu lub przetaczaniu, o ile takie pochylenie występuje sporadycznie.
  Warunki pracy
  Dobre:  → podłoga lub inna powierzchnia jest pozioma, twarda, gładka, sucha → brak pochyłości → brak przeszkód w przestrzeni roboczej → rolki lub kółka jadą łatwo, bez widocznego zużycia łożysk w kółkach 0  
  Ograniczone: → podłoga zabrudzona, lekko nierówna, miękka → lekkie pochylenie do 2º → przeszkody w przestrzeni roboczej, które trzeba omijać → rolki lub kółka zabrudzone, nie jeżdżą płynnie, łożyska zużyte 2  
  Trudne: → jezdnia nieutwardzona lub niedbale utwardzona, wyboje, silne zabrudzenia → pochyłość od 2º do 5º → wózki przemysłowe muszą być wyszarpywane przy starcie → rolki lub kółka zabrudzone, łożyska obracają się z oporami 4  
  Skomplikowane: → stopnie, schody → pochyłości >5º → połączenie wskaźników z klas od „ograniczone” do „trudne” 8  
  Wskaźniki niewymienione w tabeli należy odpowiednio dodać    
  3. Krok: Ocena    
  Punkty klasyfikacji odpowiednie dla bieżącej czynności należy wprowadzić do tabeli i przeliczyć
    Masa/wózek przemysłowy    
  + Dokładność ustawienia/szybkość ruchu    
  + Punkty klasyfikacji postawy    
  + Punkty klasyfikacji warunków pracy    
  = Suma   X Punkty klasyfikacji czasu   = Wynik oceny ryzyka  

 

 

 

Na podstawie obliczonej punktacji oraz poniższej tabeli można wykonać przybliżoną ocenę

 

Zakres ryzyka2) Wynik oceny ryzyka Oznaczenie kategorii ryzyka Opis
1    15 < 10 ryzyko bardzo małe (dopuszczalne) Sytuacja małego obciążenia, przeciążenie fizyczne jest mało prawdopodobne.
2   10 do < 25 ryzyko małe (dopuszczalne) Sytuacja zwiększonego obciążenia, u mniej odpornych osób może wystąpić przeciążenie fizyczne3). Dla tej grupy pomocne jest ponowne zaprojektowanie miejsca pracy.
3   25 do < 50 ryzyko średnie (dopuszczalne) Sytuacja mocno zwiększonego obciążenia, przeciążenie fizyczne może wystąpić także u osób o przeciętnej odporności. Zaleca się ponowne zaprojektowanie miejsca pracy.
4   ≥ 50 ryzyko duże (niedopuszczalne) Sytuacja dużego obciążenia, przeciążenie fizyczne jest prawdopodobne. Konieczne jest ponowne zaprojektowanie miejsca pracy.

 

2) Granice pomiędzy zakresami ryzyka są płynne z powodu indywidualnych technik pracy i różnych warunków wykonywania zadań. Dlatego też klasyfikacja ta może być traktowana jedynie jako orientacyjna. Zasadniczo należy założyć, że w miarę wzrostu liczby punktów wzrasta ryzyko przeciążenia systemu mięśniowo-szkieletowego.

3) Mniej odporne osoby to w tym kontekście osoby o wieku powyżej 40 lat lub poniżej 21 lat, osoby od niedawna wykonujące daną pracę lub osoby chore.

 

 

 

OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO METODĄ MAC

(z ang. Manual Handling Assessment Charts

 

16